Τα Deepfakes δεν είναι ψεύτικα. Να γιατί.
Όλο και περισσότερες γυμνές εικόνες που φτιάχνονται με τεχνητή νοημοσύνη (AI), γνωστές ως deepfakes, εμφανίζονται στα σχολεία. Ένας λόγος είναι ότι πολλά νεαρά άτομα βλέπουν διαφημίσεις για εφαρμογές που μπορούν να «γδύσουν» ψηφιακά άτομα από την τάξη τους. Κάποιοι άνθρωποι λένε ότι αυτές οι εικόνες είναι απλά «ψεύτικες». Η βλάβη όμως που προκαλούν στην ιδιωτικότητα, στην αξιοπρέπεια και στη σωματική αυτονομία ενός ατόμου είναι πραγματική.
Σε αυτό το βίντεο, ένα νεαρό άτομο φτιάχνει με AI μια γυμνή εικόνα ενός ατόμου από την τάξη του και συζητά με ένα φιλικό του πρόσωπο για τις συνέπειες. Μαθαίνει την αλήθεια για τα deepfakes και για το πώς τα εργαλεία AI μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να φτιαχτεί επιβλαβές περιεχόμενο χωρίς συναίνεση. Είτε κάποιο άτομο το λέει «πλάκα» είτε όχι, οι εικόνες που φτιάχνονται με AI έχουν πραγματικές συνέπειες για την ψυχική υγεία και τη φήμη ενός ατόμου.
Αν συνέβη σε σένα, μπορείς να κάνεις κάτι
Αν κάποιο άτομο κοινοποίησε στο διαδίκτυο εικόνες ή βίντεο σου χωρίς τη συναίνεσή σου, υπάρχουν τρόποι να ζητήσεις την αφαίρεσή τους. Η υπηρεσία Take It Down (https://takeitdown.ncmec.org/el/) είναι το πρώτο βήμα για την αφαίρεση γυμνών, μερικώς γυμνών ή σεξουαλικού περιεχομένου φωτογραφιών και βίντεο που τραβήχτηκαν πριν γίνεις 18. Αν είσαι 18 ή μεγαλύτερο άτομο, μπορείς να χρησιμοποιήσεις το StopNCII.org.
Για άμεση στήριξη, μπορείς να καλέσεις τη Γραμμή SOS 1056 του Χαμόγελου του Παιδιού, που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, ή την Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών και Εφήβων 116111. Μπορείς επίσης να μιλήσεις με τη Γραμμή Βοηθείας Help-line του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου στο 210 6007686 ή στο help-line.gr.
Για να κάνεις καταγγελία, μπορείς να απευθυνθείς στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος στο 11188 ή στο ccu@cybercrimeunit.gov.gr. Μπορείς επίσης να καλέσεις την 24ωρη γραμμή 10201 της Ελληνικής Αστυνομίας για την προστασία ανηλίκων ή να κάνεις αναφορά στη SafeLine (safeline.gr).
Αν κάποιο άτομο απειλεί ότι θα κοινοποιήσει εικόνες σου, μην πληρώσεις, μην στείλεις άλλες εικόνες και μην κάνεις αυτό που σου ζητά. Κράτα, όπου είναι ασφαλές, στοιχεία όπως μηνύματα, ονόματα χρηστών και συνδέσμους. Θα σε βοηθήσουν όταν κάνεις την αναφορά.
Νεαρά άτομα
Τα όρια ισχύουν και online
Τα όρια στο ψηφιακό περιβάλλον είναι εξίσου σημαντικά με τα όρια στον πραγματικό κόσμο. Η χρήση της εικόνας ενός ατόμου χωρίς τη συναίνεσή του, ειδικά για να φτιαχτεί μια «γυμνή» εκδοχή του, είναι παραβίαση του σώματός του και μορφή σεξουαλικής βίας.
Τα deepfakes δεν είναι πραγματικά «ψεύτικα», γιατί προκαλούν πραγματική βλάβη. Το άτομο που απεικονίζεται μπορεί να νιώσει ντροπή και φόβο και να χάσει το αίσθημα ότι είναι ασφαλές, για πολύ καιρό. Η εικόνα μπορεί επίσης να το ακολουθεί για χρόνια, όπως μια κακόβουλη φήμη που δεν σβήνει, όσο κι αν προσπαθεί να εξηγήσει ότι δεν είναι αληθινή.
Οι συνέπειες για όποιο άτομο φτιάχνει τέτοιες εικόνες
Υπάρχουν σοβαρές συνέπειες και για το άτομο που φτιάχνει μια γυμνή εικόνα με AI. Τα σχολεία μπορεί να αποβάλουν νεαρά άτομα που φτιάχνουν τέτοιες εικόνες. Η δημιουργία και η κοινοποίηση γυμνής εικόνας ενός ατόμου χωρίς τη συναίνεσή του μπορεί να είναι παράνομη, και σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να εμπλακεί η αστυνομία. Αν το άτομο που απεικονίζεται είναι κάτω από 18, η εικόνα μπορεί να θεωρηθεί υλικό σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων, με ακόμη πιο αυστηρές συνέπειες.
Αν ένα φιλικό σου πρόσωπο φτιάξει ή σου δείξει τέτοια εικόνα
Αν ένα άτομο από την παρέα σου σού μιλήσει για μια γυμνή εικόνα που έφτιαξε με AI ή σου δείξει μία, πες του ότι αυτό δεν είναι εντάξει. Όπως βλέπεις και στο βίντεο, βοηθά να του ζητήσεις να μπει στη θέση του ατόμου που στοχοποιήθηκε. Μπορείς να το ρωτήσεις: «Πώς θα ένιωθες αν κάποιο άτομο μοιραζόταν μια γυμνή φωτογραφία σου πίσω από την πλάτη σου;» Μπορεί να σου φαίνεται τρομακτικό να πεις κάτι. Είναι όμως πράξη καλοσύνης. Μπορεί να εμποδίσει ένα άτομο να προκαλέσει σοβαρή βλάβη και να βρεθεί αντιμέτωπο με σοβαρές συνέπειες.
Μην κοινοποιήσεις, κάνε αναφορά
Μην κοινοποιήσεις ποτέ τέτοιες εικόνες. Η κοινοποίηση προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη βλάβη και μπορεί να έχει σοβαρές νομικές συνέπειες. Αν δεις τέτοιο περιεχόμενο στα social media, κάνε αμέσως αναφορά στην πλατφόρμα.
Αν εσύ ή κάποιο άτομο που γνωρίζεις έχει επηρεαστεί, μίλησε σε ένα ενήλικο άτομο εμπιστοσύνης, ώστε να μη χρειάζεται να το αντιμετωπίσεις χωρίς στήριξη. Αν ένα φιλικό σου πρόσωπο έχει στοχοποιηθεί, θυμήσου ότι είναι θύμα εγκλήματος. Πρόσφερε βοήθεια με τα εργαλεία αναφοράς, αντί να το ρωτήσεις πώς συνέβη.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί κάποιο άτομο να φτιάξει ρεαλιστική γυμνή εικόνα μου, ακόμη κι αν δεν έχω ανεβάσει ποτέ γυμνές φωτογραφίες;
Ναι. Η τεχνολογία χρειάζεται μόνο μερικές συνηθισμένες φωτογραφίες ή ένα σύντομο βίντεο του προσώπου σου για να φτιάξει μια ρεαλιστική «γυμνή» εικόνα ή βίντεο. Γι’ αυτό βοηθά να κρατάς ιδιωτικά τα προφίλ σου στα social media και να αποδέχεσαι αιτήματα φιλίας μόνο από άτομα που γνωρίζεις στην πραγματική ζωή. Αν συμβεί, όμως, δεν φταις ποτέ εσύ. Φταίει μόνο το άτομο που έφτιαξε την εικόνα.
Μπορεί να διαγραφεί μια εικόνα αφού ανέβει στο διαδίκτυο;
Ναι, αλλά μπορεί να είναι δύσκολο, γιατί οι εικόνες διαδίδονται γρήγορα. Τα καλύτερα πρώτα βήματα είναι να κάνεις αναφορά στην πλατφόρμα όπου εμφανίζεται η εικόνα και να μιλήσεις σε ένα ενήλικο άτομο που εμπιστεύεσαι, ώστε να έχεις στήριξη. Δεν φταις εσύ και δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσεις χωρίς βοήθεια.
Μπορείς επίσης να χρησιμοποιήσεις το Take It Down (https://takeitdown.ncmec.org/el/), αν η εικόνα τραβήχτηκε όταν ήσουν κάτω από 18, ή το StopNCII.org αν είσαι 18 ή μεγαλύτερο άτομο. Για άμεση στήριξη, μπορείς να καλέσεις τη Γραμμή SOS 1056 ή το 116111. Για καταγγελία, μπορείς να καλέσεις το 11188 ή το 10201.
Τι κάνω αν βρω online μια γυμνή εικόνα μου ή ενός φιλικού μου προσώπου;
Πρώτα, μην διαγράψεις τα αποδεικτικά στοιχεία. Κράτα screenshots. Μετά κάνε αναφορά στην πλατφόρμα και χρησιμοποίησε το Take It Down, αν είσαι κάτω από 18, ή το StopNCII.org, αν είσαι 18 ή μεγαλύτερο άτομο. Αυτά τα εργαλεία φτιάχνουν ένα «ψηφιακό αποτύπωμα» της εικόνας πάνω στη συσκευή σου. Έτσι οι πλατφόρμες μπορούν να εντοπίζουν και να μπλοκάρουν την εικόνα, χωρίς να χρειαστεί να στείλεις την ίδια τη φωτογραφία σε κανένα άτομο. Μίλησε επίσης σε ένα ενήλικο άτομο εμπιστοσύνης.
Γονείς
Γιατί μια «ψεύτικη» εικόνα κάνει πραγματική ζημιά
Η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται όλο και πιο εύκολα προσβάσιμη. Πολλά νεαρά άτομα βλέπουν εφαρμογές «ξεγυμνώματος» χωρίς καν να τις ψάξουν. Είναι σημαντικό να βοηθάμε τα παιδιά και τους εφήβους να καταλάβουν ότι η βλάβη στο διαδίκτυο είναι σοβαρή. Όπως και στο βίντεο, βοηθά να ζητήσετε από το παιδί σας να μπει στη θέση του ατόμου που στοχοποιήθηκε: «Πώς θα ένιωθες αν κάποιο άτομο μοιραζόταν κρυφά μια γυμνή φωτογραφία σου;»
Αν το παιδί σας δυσκολεύεται να καταλάβει πώς κάτι «ψεύτικο» μπορεί να είναι τόσο σοβαρό, χρησιμοποιήστε τη σύγκριση με μια φήμη. Οι φήμες συχνά δεν είναι αληθινές. Όταν όμως ξεκινούν και επαναλαμβάνονται, είναι πολύ δύσκολο να διαψευστούν. Ακόμη κι όταν οι άλλοι ξέρουν ότι μια φήμη δεν είναι αληθινή, μπορεί να τη χρησιμοποιούν για να κοροϊδεύουν. Το ίδιο ισχύει για μια γυμνή εικόνα που φτιάχτηκε με AI: οι επιπτώσεις είναι πραγματικές, ακόμη κι αν η εικόνα δεν είναι. Επίσης, από τη στιγμή που μια εικόνα ανεβαίνει στο διαδίκτυο, είναι πολύ δύσκολο να ελέγξει κανείς τι θα γίνει με αυτήν. Μπορεί να ακολουθήσει ένα άτομο στο πανεπιστήμιο ή στη δουλειά. Μπορεί να τη δουν οι παππούδες του σήμερα ή τα δικά του παιδιά στο μέλλον.
Τι χρειάζεται να καταλάβει το παιδί σας
Βεβαιωθείτε ότι τα νεαρά άτομα ξέρουν πως η δημιουργία ή η κοινοποίηση γυμνών εικόνων με AI μπορεί να είναι παράνομη. Όταν οι εικόνες αφορούν ανήλικα άτομα, μπορεί να θεωρηθούν υλικό σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων. Τα σχολεία μπορεί να αποβάλουν τα άτομα που τις φτιάχνουν και μπορεί να υπάρξουν και ποινικές συνέπειες.
Κάθε συζήτηση για το θέμα χρειάζεται να ξεκινά από τον αντίκτυπο που έχουν αυτές οι εικόνες στο άτομο που στοχοποιείται. Είναι σημαντικό το παιδί σας να ξέρει ότι υπάρχουν νομικές συνέπειες και για το ίδιο. Το βασικό μήνυμα όμως δεν είναι μόνο «αυτό είναι παράνομο και θα μπλέξω». Το βασικό μήνυμα είναι: «Αυτό είναι επιβλαβές, γίνεται χωρίς συναίνεση και είναι λάθος να το κάνω σε ένα άλλο άτομο».
Πώς να ξεκινήσετε τη συζήτηση
Όπως και με πολλά άλλα θέματα, δεν χρειάζεται «μία μεγάλη συζήτηση». Μπορείτε να μιλήσετε σε μια καθημερινή στιγμή, για παράδειγμα στο αυτοκίνητο, όταν κάνετε δουλειές στο σπίτι ή στη διάρκεια μιας διαφήμισης. Ξεκινήστε ακούγοντας περισσότερο απ’ όσο μιλάτε. Κάντε ανοιχτές ερωτήσεις, για να καταλάβετε πώς βλέπουν τα παιδιά αυτές τις τεχνολογίες στον δικό τους κόσμο.
Αν το παιδί σας πει ότι έχει δει τέτοιες εικόνες, προσπαθήστε να μην το κρίνετε. Εστιάστε στη βλάβη που προκαλεί η τεχνολογία και όχι στην τιμωρία. Έτσι ο δρόμος μένει ανοιχτός, ώστε να έρθει σε εσάς αν κάποτε στοχοποιηθεί το ίδιο.
Ιδέες για συζήτηση
Δώστε το παράδειγμα της συναίνεσης
Ζητήστε από το παιδί σας την άδειά του πριν τραβήξετε ή ανεβάσετε μια φωτογραφία του. Έτσι μαθαίνει ότι έχει τον έλεγχο της εικόνας του και ότι πρέπει να σέβεται το ίδιο δικαίωμα στα άλλα άτομα. Μετά μπορείτε να καλλιεργήσετε την ενσυναίσθηση. Ρωτήστε το πώς θα ένιωθε αν κάποιο άτομο αλλοίωνε μια φωτογραφία του ή ενός φιλικού του προσώπου και τη μοιραζόταν με άλλους. Υπενθυμίστε του ότι οι εικόνες στο διαδίκτυο διαδίδονται γρήγορα και είναι σχεδόν αδύνατο να αφαιρεθούν εντελώς.
Με αφορμή την επικαιρότητα
Μπορείτε να πείτε: «Είδα σήμερα ένα βίντεο για εφαρμογές “ξεγυμνώματος” που φτιάχνουν ψεύτικες εικόνες με AI. Έχεις δει εσύ ή η παρέα σου διαφημίσεις για τέτοιες εφαρμογές στα social media;» Ή: «Πιστεύεις ότι τα παιδιά στο σχολείο ξέρουν ότι η δημιουργία τέτοιων εικόνων μπορεί να είναι έγκλημα;»
Αν το παιδί σας στοχοποιηθεί
Πιστέψτε το, μείνετε ήρεμα και πείτε του ότι δεν φταίει. Μην διαγράψετε τα αποδεικτικά στοιχεία και μην κοινοποιήσετε την εικόνα σε κανένα άτομο. Κάντε μαζί αναφορά στην πλατφόρμα και χρησιμοποιήστε το Take It Down (https://takeitdown.ncmec.org/el/), αν η εικόνα τραβήχτηκε όταν ήταν κάτω από 18, ή το StopNCII.org αν είναι 18 ή μεγαλύτερο άτομο.
Για καταγγελία, απευθυνθείτε στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος στο 11188 ή στην 24ωρη γραμμή 10201 της Ελληνικής Αστυνομίας για την προστασία ανηλίκων. Για καθοδήγηση, μπορείτε να καλέσετε τη Help-line στο 210 6007686 ή τη γραμμή συμβουλευτικής γονέων «Μαζί για το Παιδί» 11525. Αν η εικόνα κυκλοφορεί στο σχολείο, ενημερώστε τη διεύθυνση του σχολείου.
Εκπαιδευτικοί
Ο ρόλος σας
Οι εκπαιδευτικοί παίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία μιας σχολικής κουλτούρας που σέβεται τη σωματική αυτονομία, στον φυσικό και στον ψηφιακό χώρο. Μπορούν επίσης να ενθαρρύνουν τα άτομα που βλέπουν ένα περιστατικό να παρέμβουν. Η τεχνολογία AI γίνεται όλο και πιο εύκολα προσβάσιμη. Πολλά νεαρά άτομα βλέπουν εφαρμογές «ξεγυμνώματος» μέσα από διαφημίσεις στα social media, χωρίς καν να τις ψάξουν. Είναι σημαντικό το σχολικό προσωπικό να βοηθά τα νεαρά άτομα να καταλάβουν ότι η ψηφιακή βλάβη είναι σοβαρή παραβίαση της αξιοπρέπειας ενός άλλου ατόμου.
Στην τάξη ή σε ένα εργαστήριο, βοηθά να ζητήσετε από τα νεαρά άτομα να σκεφτούν από την πλευρά του ατόμου που στοχοποιήθηκε: «Πώς θα ένιωθες αν μια ιδιωτική, προσβλητική εικόνα σου κυκλοφορούσε σε όλο το σχολείο χωρίς να το ξέρεις;»
Η σύγκριση με τη φήμη
Αν τα νεαρά άτομα δυσκολεύονται να καταλάβουν πώς μια «ψεύτικη» εικόνα κάνει ζημιά, η σύγκριση με μια φήμη είναι ένα ισχυρό εργαλείο. Μια γυμνή εικόνα που φτιάχτηκε με AI μπορεί να είναι ψεύτικη, όπως μια φήμη. Από τη στιγμή όμως που κοινοποιείται, οι συνέπειες είναι άμεσες και δύσκολα αναστρέψιμες. Ακόμη κι όταν οι άλλοι ξέρουν ότι η εικόνα φτιάχτηκε με AI, μπορεί να τη χρησιμοποιούν για να κοροϊδεύουν ή να παρενοχλούν το άτομο που στοχοποιήθηκε. Η ντροπή, ο φόβος και η απώλεια του αισθήματος ασφάλειας είναι πραγματικά, όπως κι αν φτιάχτηκε το περιεχόμενο.
Οι συνέπειες
Η δημιουργία ή η κοινοποίηση γυμνών εικόνων με AI μπορεί να είναι παράνομη και παραβιάζει τους κανόνες του σχολείου, με συνέπειες όπως η αποβολή. Όταν οι εικόνες αφορούν ανήλικα άτομα, μπορεί να θεωρηθούν νομικά υλικό σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων. Το σχολικό προσωπικό χρειάζεται να λέει καθαρά ότι τέτοιες πράξεις μπορεί να έχουν σοβαρές ποινικές συνέπειες.
Όταν αντιμετωπίζετε τέτοια περιστατικά, κρατήστε την έμφαση στον αντίκτυπο στο άτομο που στοχοποιήθηκε και στη σημασία της σωματικής αυτονομίας. Ο στόχος είναι τα νεαρά άτομα να ξεπεράσουν τον φόβο του «θα μπλέξω» και να καταλάβουν ότι η δημιουργία τέτοιου περιεχομένου είναι μορφή σεξουαλικής βίας.
Η έμφυλη διάσταση
Αναγνωρίστε την έμφυλη διάσταση που συχνά υπάρχει σε αυτά τα περιστατικά. Η τεχνολογία χρησιμοποιείται συχνά για να στοχοποιήσει κορίτσια και γυναίκες και ενισχύει επιβλαβείς ανισορροπίες εξουσίας.
Χτίστε εμπιστοσύνη
Αντί για μία μόνο ενημερωτική εκδήλωση, αναζητήστε ευκαιρίες μέσα από μαθήματα ψηφιακής πολιτειότητας ή συζητήσεις για τον γραμματισμό στα μέσα. Με έναν μη επικριτικό και προσιτό τόνο, μπορείτε να ενθαρρύνετε τα νεαρά άτομα να σας αναφέρουν τέτοιες εικόνες αντί να τις προωθούν. Όταν τα νεαρά άτομα νιώθουν ότι μπορούν να μιλήσουν σε έναν εκπαιδευτικό που εμπιστεύονται χωρίς να φοβούνται αυτόματη τιμωρία, είναι πιο πιθανό να μιλήσουν. Η παρέμβαση των ατόμων που βλέπουν ένα περιστατικό είναι από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να σταματήσει η διάδοση τέτοιου περιεχομένου μέσα στη σχολική κοινότητα.
Αν ένα νεαρό άτομο σας μιλήσει
Πιστέψτε το, μείνετε ήρεμα και πείτε του ότι δεν φταίει. Μην ζητήσετε να δείτε ή να σας προωθήσει την εικόνα. Ακολουθήστε το πρωτόκολλο του σχολείου σας. Να θυμάστε ότι μπορεί να έχετε υποχρέωση από τον νόμο να ενημερώσετε τις αρμόδιες αρχές. Για καθοδήγηση, η Γραμμή ΕΛΙΖΑ 10454 υποστηρίζει επαγγελματίες που δουλεύουν με παιδιά. Για καταγγελία, μπορείτε να απευθυνθείτε στη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος στο 11188.
Επιπλέον υλικό
Μπορείτε να βρείτε εδώ επιπλέον υλικό που αφορά την Ψηφιακή Πολιτειότητα
Κατεβάστε τον οδηγό για τη:
Share
